ΕΡΩΤΗΣΗ:
Βασιζόμενοι στο απόσπασμα «Ενθυμούμαι …απηλπισμένος» να αναλύσετε την άποψη «Η γλώσσα του Βιζυηνού είναι ‘’μια ποικίλη, πλούσια γλώσσα
υψηλού ήθους (λόγια, λαϊκή, ιδιωματική)’’
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Ο Βιζυηνός
ακολουθεί γενικώς την παράδοση της εποχής του και χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα,
παρόλο που το γλωσσικό του αισθητήριο και το λαϊκό αίσθημα που τον διακατείχε
τον φέρνουν κοντά στη λαϊκή έκφραση και διατύπωση. Δεν κάνει την παράτολμη
κίνηση να γράψει εξ ολοκλήρου στη δημοτική, αλλά φροντίζει ώστε η καθαρεύουσά
του να είναι εύληπτη και κατανοητή. Ιδιαίτερα στο Αμάρτημα της μητρός μου η ιστορία που θέλει να διηγηθεί είναι τόσο
προσωπική και τόσο σημαντική για τον ίδιο, ώστε δεν επιθυμεί να διακινδυνεύσει
το αποτέλεσμα της αφήγησης με μια γλώσσα αρχαιοπρεπή και ψυχρή.
Έτσι παρατηρούμε
ότι:
Όταν γράφει ως ώριμος αφηγητής η καθαρεύουσα
είναι πιο αυστηρή, αλλά πάντοτε εύληπτη και κατανοητή «Ενθυμούμαι
ακόμη οποίαν εντύπωσιν εκαμεν επί της παιδικής μου φαντασίας η πρώτη εν τη
εκκλησία διανυκτέρευσις. Τό αμυδρόν φως των έμπροσθεν τοῦ εικονοστασίου
λύχνων, μόλις εξαρκούν νά
φωτίζῃ αυτό καί τάς πρό αυτού βαθμίδας, καθίστα
τό περί ημάς σκότος έτι υποπτότερον καί φοβερώτερον, παρά εάν ήμεθα ολως διόλου
εις τά σκοτεινά.»
Όταν πάλι
διηγείται με την οπτική γωνία του μικρού
Γιωργή, η καθαρεύουσα γίνεται πιο ανάλαφρη με λέξεις και εκφράσεις της
καθομιλουμένης (προσκέφαλον, να της σταυρώσῃ το πρόσωπον, εστάθην νά πάρω τήν αναπνοήν
μου), η σύνταξη είναι απλούστερη,
για παράδειγμα βλέπουμε χρήση κύριας πρότασης αντί δευτερεύουσας («Υπέφερον
λοιπόν καί κατά τάς επομένας νύκτας τάς φρικιάσεις ἐκείνας μετά αναγκαστικής
στωικότητος» αντί Αν
καί ὑπέφερον…) ή παραβίαση του
κανόνα ότι δεν μπορεί να μην υπάρχει κύρια πρόταση σε μια περίοδο («Διότι ηγάπων
τήν αδελφήν μου…. φοβούμαι»). Βρίσκουμε ακόμη τύπους της δημοτικής μεταμφιεσμένους σε τύπους
της καθαρεύουσας, όπως ρήματα της
δημοτικής με συλλαβική ή χρονική αύξηση (εσάλευε,
ήρχισεν) και ρήματα της δημοτικής με υπογεγραμμένη (γονατίζη), ονόματα της
δημοτικής με κατάληξη καθαρεύουσας (σανίδας,
σκελετόν, νερόν) και αλλαγή των φθόγγων ώστε λαϊκές λέξεις να φαίνονται λόγιες (πτωχή).
Στους μονολόγους
και τους διαλόγους ο συγγραφέας αποδίδει με εξαιρετική ακρίβεια τη γλωσσική
διατύπωση και τις εκφράσεις που είναι φυσικό να χρησιμοποιεί ένας ήρωας ανάλογα
με το επίπεδο μόρφωσης, την ηλικία κλπ., γεγονός που δίνει στο κείμενο μια
ιδιαίτερη νότα ρεαλισμού (Τό
βλέπω πώς είναι γιά νά γένῃ) .
Τέλος
στο κείμενο βρίσκονται τύποι και φράσεις ιδιωματικοί, όπως χράμι, ξεφορέσῃ ο παπάς, μά τό ναί
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο Βιζυηνός έγραψε στη λόγια γλώσσα
αλλά άνοιξε το δρόμο στη δημοτική και
στη μελέτη των τοπικών διαλέκτων.
