ΕΡΩΤΗΣΗ:
Εξετάζοντας την ποιητική
γραφή του Κ. Π. Καβάφη στο ποίημα «Ο Δαρείος», να εντοπίσετε τέσσερα
χαρακτηριστικά στοιχεία «καβαφικής ειρωνείας», δίνοντας τα σχετικά παραδείγματα
και σχολιάζοντάς τα.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Η ειρωνεία αποτελεί χαρακτηριστικό
της ποιητικής γραφής του Καβάφη. Η ειρωνεία στο συγκεκριμένο ποίημα είναι
συγκαλυμμένη και εκφράζεται με:
Λέξεις βαριές
που δεν ταιριάζουν στην περίσταση «Aλλ’ εδώ χρειάζεται φιλοσοφία», «Βαθέως σκέπτεται το πράγμα ο ποιητής» και λόγιες
λέξεις και καταλήξεις σε συνδυασμό με ιδιωματικές εκφράσεις π.χ. «ενεός», «βαθέως»,
«εκτάκτως», «σπουδαίον», «υπεροψίαν και μέθην», «πάλι καλά», «Γένεται ποτέ;». Σκοπός του ποιητή να σχολιάσει τον
Φερνάζη.
Χρήση επιθέτων με το αντίθετο
νόημα από αυτό που ταιριάζει στην περίσταση. Για παράδειγμα το επίθετο «σπουδαίον»
δεν ταιριάζει, διότι πραγματικά σπουδαίο μέρος της βιογραφίας ενός βασιλιά δεν
είναι ο τρόπος με τον οποίο πήρε την εξουσία (που στη συγκεκριμένη περίπτωση
ήταν δόλιος και όχι σπουδαίος…), αλλά η προσφορά του στο λαό και τη χώρα του.
Ακόμη, ο τίτλος « ο ένδοξός μας
βασιλεύς, ο Μιθριδάτης, Διόνυσος κ’ Ευπάτωρ » ακούγεται πολύ ειρωνικός όταν
πρόκειται για έναν βασιλιά που δεν ήταν τίποτα από όλα αυτά.
Σημεία στίξης, παύλες, ρητορικά
ερωτήματα και θαυμαστικά, «Ατυχία!» «Τι
συμφορά! . Έτσι ο αφηγητής ειρωνεύεται το ότι ο Φερνάζης οδύρεται για
την ματαίωση των ιδιοτελών ποιητικών του σχεδίων σε μια στιγμή που η πατρίδα
του με τον πόλεμο κινδυνεύει και αυτό και μόνο θα έπρεπε να αποτελεί την
απόλυτη προτεραιότητά του.
Επαναλήψεις : «ο ένδοξός
μας βασιλεύς, ο Μιθριδάτης, Διόνυσος κ’ Ευπάτωρ» με την επανάληψη του τίτλου ο
Καβάφης ειρωνεύεται την κολακεία· «τι αναβολή, τι αναβολή»: η επανάληψη εδώ
αποτελεί ειρωνεία της πρόθεσης του ποιητή Φερνάζη να αποκομίσει δόξα, φήμη και
αναγνώριση από την ποίηση· «τό πιθανότερο εἶναι,
βέβαια, ὑπεροψίαν καί μέθην· ὑπεροψίαν καί μέθην θά εἶχεν ὁ Δαρεῖος»: η
επανάληψη αποτελεί ειρωνικό σχόλιο για τον καιροσκοπισμό του Φερνάζη.
Πάντως καταλήγοντας
μπορούμε να πούμε ότι ειδικά στον Δαρείο
η ειρωνεία δε σημαίνει απόρριψη, αντίθετα αποτελεί ένα χαμόγελο γεμάτο
κατανόηση και φιλοσοφική διάθεση για τις αδυναμίες και τη ματαιοδοξία των
ανθρώπων.
